اتیل استات

مشخصات فیزیکی و شیمیایی اتیل استات

اتیل استات (Ethyl Acetate) یک ترکیب آلی و استری است که از واکنش اتانول و اسید استیک به دست میآید. برای درک بهتر این ماده و جایگاه آن در صنایع مختلف، آشنایی با مشخصات فیزیکی و شیمیایی آن ضروری است. این مشخصات، تعیینکننده کاربردها، روشهای نگهداری و حملونقل ایمن آن هستند.

شماره ثبت CAS ۱۴۱-۷۸-۶
فرمول شیمیایی C4H8O2
جرم مولکولی ۸۸٫۱۱گرم بر مول
شکل ظاهری مایع شفاف، بیرنگ
بوی مشخصه شیرین، میوهای و دلپذیر
چگالی حدود ۰٫۹۰۲گرم بر سانتیمتر مکعب (کمتر از آب)
نقطه ذوب حدود ۸۳- تا ۸۴- درجه سانتیگراد
نقطه جوش حدود ۷۷درجه سانتیگراد (نقطه جوش پایین)
حلالیت در آب محدود (حدود ۸ گرم در ۱۰۰ میلیلیتر آب در ۲۰ درجه سانتیگراد)
حلالیت در حلالهای آلی بسیار خوب در اتانول، استون، بنزن، دیاتیل اتر و کلروفرم
فشار بخار ۷۳ میلیمتر جیوه در دمای ۲۰ درجه سانتیگراد
نقطه اشتعال حدود ۴- درجه سانتیگراد (ماده بسیار قابل اشتعال)
دمای خوداشتعالی حدود ۴۶۰ درجه سانتیگراد
حدود انفجار در هوا ۲٫۲ تا ۱۱٫۵درصد حجمی

همانطور که از جدول مشخص است، اتیل استات دانسیتهای کمتر از آب دارد و بخارات آن سنگینتر از هواست، بنابراین در صورت نشت، بخار در سطح زمین تجمع مییابد و میتواند خطرات جدی ایجاد کند. این ماده به دلیل نقطه جوش پایین، به سرعت تبخیر میشود، ویژگی که آن را به یک انتخاب عالی برای کاربردهایی که نیاز به خشک شدن سریع دارند، تبدیل کرده است .

روش تولید اتیل استات

فرآیند تولید (واکنش استریفیکاسیون فیشر)

روش کلاسیک و صنعتی تولید اتیل استات، واکنش استریفیکاسیون فیشر (Fischer Esterification) است. در این واکنش، یک اسید کربوکسیلیک (استیک اسید) با یک الکل (اتانول) در حضور یک کاتالیزور اسیدی (مانند اسید سولفوریک) واکنش داده و استر (اتیل استات) و آب تولید میکند. این واکنش یک تعادل شیمیایی است و برای افزایش بازده محصول، معمولاً آب حاصل از واکنش را به روشهای مختلف مانند تقطیر از محیط خارج میکنند.

معادله واکنش استریفیکاسیون:
> CH3CO2H + CH3CH2OH ⇌ CH3CO2CH2CH3 + H2O

واکنش هیدرولیز

واکنش معکوس استریفیکاسیون، هیدرولیز نام دارد. در این واکنش، اتیل استات در حضور آب و معمولاً یک کاتالیزور اسیدی یا بازی، به اتانول و اسید استیک تجزیه میشود. هیدرولیز در محیط قلیایی (با سدیم هیدروکسید) یک واکنش برگشتناپذیر است و محصولات آن اتانول و استات سدیم خواهند بود. این واکنش در برخی کاربردهای آزمایشگاهی و صنعتی برای بازیافت مواد مورد استفاده قرار میگیرد.

معادله واکنش هیدرولیز قلیایی:
> CH3CO2C2H5 + NaOH → C2H5OH + CH3CO2Na

نکات ایمنی و نگهداری اتیل استات

اگرچه اتیل استات در مقایسه با بسیاری از حلالهای آلی، سمیت کمتری دارد، اما به دلیل اشتعالپذیری بالا و اثرات تحریککنندگی، باید با احتیاط کامل از آن استفاده شود. رعایت دقیق نکات ایمنی در هنگام کار، حملونقل و نگهداری این ماده، نه تنها از بروز حوادث جانی و مالی جلوگیری میکند، بلکه تضمینکننده سلامت پرسنل و محیط کار است.

- خطرات اصلی:
- اشتعالپذیری شدید: مایع و بخارات آن بسیار قابل اشتعال هستند و در مجاورت حرارت، شعله، جرقه و منابع اشتعال، به راحتی آتش میگیرند. نقطه اشتعال پایین (۴- درجه سانتیگراد) نشاندهنده این خطر جدی است .
- تحریک‌کنندگی: تماس با چشم باعث تحریک شدید و قرمزی میشود. استنشاق بخارات غلیظ آن، باعث تحریک چشم، بینی و گلو، سردرد، خوابآلودگی و در موارد شدید، بیهوشی میگردد. تماس مکرر با پوست ممکن است باعث خشکی و ترکخوردگی آن شود .
- سمیت: این ماده برای سیستم عصبی مرکزی مضر است و قرار گرفتن طولانیمدت در معرض بخارات آن ممکن است باعث سرگیجه و ضعف شود.

دستورالعمل ایمنی اتیل استات (پیشگیری و اقدامات اولیه):

- در زمان کار: در محیطهای کاملاً دارای تهویه مناسب (هود شیمیایی) کار کنید. از تماس با پوست، چشم و لباس خودداری کنید. خوردن، آشامیدن و سیگار کشیدن در محیط کار ممنوع است.
- تجهیزات حفاظت فردی (PPE): حتماً از عینک ایمنی، دستکش مناسب (مقاوم در برابر حلالها) و لباس کار استفاده کنید.
- در صورت تماس با چشم: فوراً با آب فراوان به مدت حداقل ۱۵ دقیقه شستشو داده و در صورت ادامه تحریک، به پزشک مراجعه کنید.
- در صورت استنشاق: فرد را به هوای تازه منتقل کنید، در صورت نیاز به او اکسیژن داده و در صورت بیهوشی، به او تنفس مصنوعی دهید و سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
- در صورت بلعیده شدن: هرگز فرد را وادار به استفراغ نکنید (خطر ورود به ریه)، با اورژانس تماس گرفته و فوراً به بیمارستان مراجعه کنید.
- در صورت آتشسوزی: از کپسولهای پودری و گاز CO2 برای خاموش کردن آتش استفاده کنید.